Trong thời đại AI bùng nổ, việc sử dụng các chatbot phổ thông như ChatGPT, Bing AI hay Gemini để hỏi đáp pháp luật ngày càng phổ biến. Tuy nhiên, đây là một thói quen tiềm ẩn nhiều rủi ro nghiêm trọng, có thể dẫn đến những hậu quả pháp lý khôn lường cho cá nhân và doanh nghiệp. Bài viết này phân tích lý do tại sao bạn không nên phụ thuộc vào các công cụ này cho việc tra cứu pháp luật.
1. "Ảo giác pháp lý" - Mối nguy hiểm số một
Đây là lý do quan trọng nhất. "Ảo giác" (Hallucination) là hiện tượng AI tạo ra thông tin nghe có vẻ thuyết phục nhưng hoàn toàn sai sự thật hoặc không tồn tại.
- Bịa đặt văn bản và án lệ: AI phổ thông có thể cung cấp cho bạn số hiệu, ngày ban hành, nội dung điều khoản của một văn bản luật... tưởng như chính xác, nhưng thực tế văn bản đó không hề tồn tại. Điển hình là vụ việc năm 2023, hai luật sư tại Mỹ đã bị phạt vì sử dụng ChatGPT để nghiên cứu và nộp lên tòa án các bản án, trích dẫn pháp lý hoàn toàn do AI bịa ra. Họ đã không kiểm chứng lại thông tin này.
- Diễn giải sai lệch nội dung: Ngay cả khi văn bản là có thật, AI có thể tóm tắt, diễn giải sai ý nghĩa pháp lý, bỏ qua các ngoại lệ quan trọng hoặc ngữ cảnh thi hành, dẫn đến hiểu nhầm nghiêm trọng.
AI phổ thông được huấn luyện để tạo ra câu trả lời "có vẻ đúng" về mặt ngôn ngữ, chứ không được thiết kế để đảm bảo độ chính xác tuyệt đối của thông tin pháp lý - một yêu cầu sống còn trong lĩnh vực này.
2. Dữ liệu không được cập nhật thường xuyên và thiếu tính chính thống
Hệ thống pháp luật là một thực thể luôn biến động, với hàng trăm văn bản mới, sửa đổi, bổ sung hoặc hết hiệu lực mỗi năm.
- Độ trễ thông tin: Các mô hình AI phổ thông thường không được cập nhật dữ liệu theo thời gian thực. Kiến thức của chúng có thể dừng lại ở một mốc thời gian cũ (ví dụ: đầu năm 2023). Do đó, bạn có thể nhận được thông tin về một luật đã hết hiệu lực hoặc bỏ lỡ những quy định mới nhất.
- Thiếu nguồn dữ liệu chính thống: Chúng được đào tạo trên dữ liệu tổng hợp từ internet, bao gồm cả các bài báo, blog, diễn đàn - những nơi thông tin có thể không chính xác. Trong khi đó, việc tra cứu pháp luật đòi hỏi phải dựa vào các nguồn chính thống như Công báo, Cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật, website chính thức của các Bộ, ngành.
3. Thiếu hiểu biết chuyên sâu về bối cảnh và thực tiễn pháp lý Việt Nam
Pháp luật không chỉ là các điều khoản khô khan. Việc áp dụng nó phụ thuộc vào hướng dẫn thi hành, án lệ, thông lệ và cách diễn giải của cơ quan có thẩm quyền.
- Không nắm được ngữ cảnh đặc thù: Một chatbot phổ thông được đào tạo trên dữ liệu đa quốc gia sẽ không thể hiểu sâu sắc những đặc thù trong hệ thống pháp luật, thủ tục hành chính hay cách vận hành tư pháp tại Việt Nam.
- Không thể thay thế tư vấn của chuyên gia: Mỗi tình huống pháp lý đều có những chi tiết riêng biệt. AI không thể đặt câu hỏi ngược lại để làm rõ vấn đề như một luật sư, cũng không thể đưa ra lời khuyên dựa trên kinh nghiệm xử lý các vụ việc tương tự trong thực tế.
4. Rủi ro pháp lý và trách nhiệm khi sử dụng thông tin sai lệch
Hành vi dựa trên thông tin pháp luật sai lệch có thể dẫn đến:
- Tổn thất tài chính: Đưa ra quyết định kinh doanh, ký kết hợp đồng dựa trên luật sai sẽ gây thiệt hại lớn.
- Vi phạm pháp luật: Cá nhân/doanh nghiệp có thể vô tình vi phạm các quy định mà không hề hay biết, dẫn đến bị xử phạt.
- Thất bại trong tranh tụng: Sử dụng án lệ hoặc điều luật không tồn tại trong hồ sơ kiện tụng sẽ làm mất uy tín và giảm nghiêm trọng cơ hội thắng kiện.
- Mất thời gian và công sức: Bạn phải mất công kiểm chứng lại toàn bộ thông tin do AI cung cấp, thậm chí còn tốn thời gian hơn là tra cứu từ đầu từ nguồn chính thống.
Giải pháp tra cứu pháp luật an toàn và hiệu quả
Thay vì dùng AI phổ thông, hãy ưu tiên các phương pháp sau:
- Ưu tiên nguồn chính thống: Sử dụng Cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật , website của các Bộ, Tòa án nhân dân tối cao.
- Sử dụng phần mềm/trang web chuyên ngành pháp lý: Các công cụ này được xây dựng chuyên biệt, có cơ chế cập nhật văn bản thường xuyên và hệ thống tra cứu chéo chính xác.
- Tham khảo ý kiến chuyên gia: Đối với vấn đề phức tạp, luật sư mới là người có thể đưa ra lời khuyên đáng tin cậy, có giá trị pháp lý.
- Sử dụng AI chuyên ngành được thiết kế cho pháp lý: Một số giải pháp AI chuyên sâu cho pháp luật đang được phát triển, được huấn luyện trên bộ dữ liệu pháp lý chuẩn hóa và có cơ chế kiểm soát "ảo giác". Ví dụ, các nền tảng như ChatIIP - nền tảng AI chuyên nghiệp được đào tạo và tích hợp với chính cơ sở dữ liệu pháp lý nội bộ (hợp đồng mẫu, quy chế, văn bản pháp luật liên quan ngành). Cách tiếp cận này kết hợp được sự tiện lợi của AI với độ tin cậy của nguồn thông tin được kiểm soát, phù hợp cho tra cứu nội bộ trong doanh nghiệp.
Kết luận
Tóm lại, chatbot AI phổ thông là công cụ hỗ trợ giao tiếp và sáng tạo tuyệt vời, nhưng không phải là một trợ lý pháp lý đáng tin cậy. Nguy cơ về "ảo giác pháp lý", thông tin lỗi thời và thiếu hiểu biết chuyên sâu khiến chúng trở thành lựa chọn rủi ro cao cho việc tra cứu văn bản pháp luật. Hãy luôn ưu tiên các nguồn thông tin chính thống và tham vấn ý kiến từ các chuyên gia pháp lý con người cho những vấn đề quan trọng. Trong thế giới pháp luật, sự chính xác tuyệt đối phải được đặt lên hàng đầu, và điều đó vẫn cần đến sự kiểm chứng của con người và các công cụ chuyên dụng.
0 Nhận xét