QĐ 36/2025: Biến đổi bản chất của thanh tra doanh nghiệp từ gốc

 

Khi Quyết định 36/2025/QĐ-TTg về Hệ thống ngành kinh tế Việt Nam chính thức có hiệu lực, nhiều doanh nghiệp chỉ nghĩ đến việc cập nhật giấy phép kinh doanh. Nhưng có một thay đổi lớn hơn, sâu sắc hơn đang âm thầm diễn ra: cách thức mà cơ quan nhà nước tiến hành thanh tra, kiểm tra doanh nghiệp. QĐ 36 không chỉ thay đổi thông tin trên giấy tờ, mà thay đổi chính "ống kính" và "bản đồ" mà các cuộc thanh tra sử dụng để nhìn vào doanh nghiệp.

Từ thanh tra "theo giấy phép" sang thanh tra "theo hoạt động thực tế"

Truyền thống, một cuộc thanh tra thường bắt đầu bằng việc xem xét giấy phép kinh doanh và danh mục ngành nghề đăng ký (theo hệ thống cũ), sau đó đối chiếu xem hoạt động thực tế có khớp với những gì đã đăng ký không. QĐ 36 lật ngược logic này.

Với hệ thống mã ngành mới chi tiết và chuyên sâu, thanh tra viên sẽ có một công cụ định vị chính xác hơn. Họ có thể xuất phát từ một nghi ngờ hoặc một chương trình thanh tra ngành cụ thể (ví dụ: thanh tra các cơ sở kinh doanh dịch vụ xử lý dữ liệu). Thay vì phải xem xét tất cả các doanh nghiệp có đăng ký mã ngành chung chung như "dịch vụ tin học", họ có thể lọc ra chính xác những doanh nghiệp đã đăng ký mã ngành chi tiết tương ứng trong QĐ 36. Điều này làm tăng đáng kể độ chính xác và hiệu quả của việc lựa chọn đối tượng thanh tra.

Ba lớp tác động chính đến quy trình và nội dung thanh tra

1. Thay đổi về đối tượng và phạm vi thanh tra: "Bắt đúng bệnh, vào đúng người"

QĐ 36 cho phép cơ quan quản lý thực hiện các cuộc thanh tra chuyên sâu theo phân khúc thay vì thanh tra rộng. Ví dụ, thay vì một cuộc thanh tra chung về "an toàn thực phẩm", giờ đây có thể có cuộc thanh tra riêng biệt, với bộ tiêu chí khác nhau, cho nhóm doanh nghiệp đăng ký mã "sản xuất đồ uống có cồn" và nhóm đăng ký mã "sản xuất nước giải khát". Doanh nghiệp của bạn sẽ được soi xét dựa trên các tiêu chuẩn cực kỳ cụ thể dành riêng cho phân ngành mà bạn đã chọn (hoặc lẽ ra phải chọn). Việc bị thanh tra "nhầm đối tượng" sẽ giảm, nhưng mức độ chuyên sâu và sát sườn của mỗi cuộc thanh tra sẽ tăng lên.

2. Thay đổi về nội dung và tiêu chí đánh giá: "Thước đo mới cho từng loại hình"

Nội dung thanh tra sẽ không còn dừng ở việc kiểm tra chung chung "có đúng ngành nghề không". Nó sẽ đi sâu vào việc đánh giá sự tuân thủ các quy định chuyên ngành gắn liền với mã ngành cụ thể. Một doanh nghiệp đăng ký mã ngành về "phát triển phần mềm" sẽ bị đánh giá khác (ví dụ: về bản quyền, bảo mật dữ liệu, hợp đồng lao động với lập trình viên) so với một doanh nghiệp đăng ký mã ngành "dịch vụ xử lý dữ liệu" (nơi trọng tâm có thể là an ninh mạng, điều kiện về hạ tầng server, cam kết bảo mật thông tin khách hàng). Thanh tra viên sẽ có một "danh sách kiểm tra" (checklist) được cá nhân hóa theo từng nhóm mã ngành.

3. Thay đổi về tính chất vi phạm và căn cứ xử lý: Từ lỗi thông tin đến vi phạm chuyên sâu

Khi mã ngành đã rất chi tiết, việc doanh nghiệp đăng ký không đúng (dù cố ý hay vô ý) sẽ không còn bị xem là một "lỗi kê khai thông tin" đơn thuần. Nó sẽ được đặt trong bối cảnh rộng hơn: việc lựa chọn sai mã ngành có phải là một hành vi nhằm né tránh các điều kiện kinh doanh khắt khe hơn của một mã ngành khác hay không? Hành vi này có thể bị xem xét dưới góc độ vi phạm các quy định về điều kiện kinh doanh, dẫn đến mức xử phạt nặng nề hơn dựa trên các luật chuyên ngành, thay vì chỉ xử phạt hành chính về đăng ký kinh doanh.

Doanh nghiệp phải làm gì để không bị động trước sự thay đổi này?

Trước một cuộc chơi mới với luật chơi mới, sự chuẩn bị là yếu tố sống còn.

Chủ động cập nhật và chính xác hóa mã ngành: Đây là bước đầu tiên và quan trọng nhất. Hãy đảm bảo danh mục mã ngành trên giấy phép kinh doanh phản ánh chính xác và đầy đủ nhất hoạt động thực tế của bạn theo hệ thống mới. Đừng để sự sai lệch trở thành "vết dầu loang" thu hút sự chú ý của thanh tra.

Xây dựng hồ sơ pháp lý chuyên sâu theo từng mã ngành: Với mỗi mã ngành đã đăng ký, hãy xây dựng một bộ hồ sơ chứng minh việc tuân thủ các quy định chuyên ngành liên quan. Ví dụ, với mã ngành có điều kiện, đó là bộ hồ sơ về giấy phép con, chứng chỉ, tiêu chuẩn. Hồ sơ này phải được cập nhật và sẵn sàng trình ra bất cứ lúc nào.

Thiết lập quy trình nội bộ để rà soát và cập nhật liên tục: Thế giới pháp luật thay đổi không ngừng. Cần có một quy trình định kỳ (6 tháng hoặc 1 năm) để rà soát lại toàn bộ danh mục mã ngành, đối chiếu với hoạt động mới và cập nhật các quy định mới liên quan đến từng mã.

Giới thiệu ChatIIP.com: Nền tảng giúp doanh nghiệp chủ động đón đầu mọi cuộc thanh tra trong kỷ nguyên QĐ 36

Hiểu được sự thay đổi mang tính hệ thống này, ChatIIP được phát triển không chỉ để lưu trữ thông tin, mà để trở thành hệ thống phòng thủ chủ động cho doanh nghiệp.

ChatIIP là nền tảng quản trị pháp lý thông minh, cung cấp góc nhìn toàn diện và công cụ cần thiết để doanh nghiệp tự tin đối diện với mọi thay đổi trong hoạt động thanh tra.

Với ChatIIP.com, bạn có thể:

Quản lý tập trung danh mục mã ngành theo QĐ 36, với khả năng gắn kết trực tiếp từng mã ngành với toàn bộ văn bản pháp luật chuyên ngành có liên quan.

Tự động tạo "bộ hồ sơ tuân thủ" theo mã ngành: Hệ thống giúp bạn kiểm kê, số hóa và lưu trữ các giấy phép con, chứng chỉ, hợp đồng mẫu và quy trình nội bộ cần thiết cho từng nhóm ngành nghề, sẵn sàng cho thanh tra.

Nhận cảnh báo về các chương trình, kế hoạch thanh tra ngành được công bố bởi các bộ, ngành, giúp doanh nghiệp có sự chuẩn bị trước.

Chạy báo cáo tự đánh giá (self-audit) dựa trên các tiêu chí tuân thủ phổ biến của từng nhóm mã ngành, giúp bạn phát hiện và khắc phục điểm yếu trước khi bị thanh tra phát hiện.

Kết luận

QĐ 36/2025 không chỉ ảnh hưởng đến thanh tra doanh nghiệp. Nó định hình lại toàn bộ phương pháp luận của hoạt động này. Từ một công việc nặng về đối chiếu giấy tờ, nó chuyển thành một quy trình phân tích chuyên sâu dựa trên dữ liệu và phân loại chính xác. Trong bối cảnh mới, doanh nghiệp không thể dựa vào sự may mắn hay sự mơ hồ của hệ thống cũ. Thay vào đó, sự an toàn pháp lý sẽ thuộc về những doanh nghiệp chủ động minh bạch hóa hoạt động của mình thông qua việc lựa chọn chính xác và quản lý chặt chẽ mã ngành theo hệ thống mới. Đây không còn là câu chuyện của sự đối phó, mà là câu chuyện của sự chuẩn bị bài bản để tồn tại và phát triển trong một môi trường pháp lý ngày càng tinh vi và hiệu quả.