Trong bối cảnh ngành điện Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ với sự gia nhập của các nhà máy điện tái tạo và thị trường bán buôn điện cạnh tranh, một câu hỏi pháp lý quan trọng được đặt ra: hoạt động sản xuất – phân phối điện có bị tách mã không trong hệ thống phân loại mới? Câu trả lời không chỉ là "Có", mà đây còn là một sự thay đổi có tính nguyên tắc, phản ánh xu thế tái cấu trúc thị trường điện và tạo hành lang minh bạch cho mọi thành phần kinh tế.
Bản chất khác biệt: Từ "làm ra điện" đến "đưa điện đến tận tay người dùng"
Sự tách biệt bắt nguồn từ chính bản chất hoàn toàn khác nhau của hai khâu này trong chuỗi giá trị ngành điện.
- Sản xuất điện (Power Generation) là hoạt động tạo ra sản phẩm điện từ các nguồn nguyên, nhiên liệu như than, khí, nước, mặt trời, gió. Kết quả là điện năng được đưa vào lưới truyền tải. Doanh nghiệp sản xuất bán sản phẩm của mình (điện năng) cho một bên mua duy nhất (thường là Tập đoàn Điện lực Việt Nam - EVN) hoặc tham gia thị trường bán buôn điện cạnh tranh.
- Phân phối điện (Electricity Distribution) là hoạt động truyền tải và bán lẻ điện từ lưới truyền tải quốc gia đến tận hộ tiêu thụ cuối cùng (hộ gia đình, doanh nghiệp, cơ quan). Doanh nghiệp phân phối sở hữu, vận hành và bảo trì lưới điện hạ thế, thu tiền điện trực tiếp từ khách hàng. Họ mua điện từ các nhà sản xuất rồi bán lại.
Việc gộp chung hai hoạt động có cơ chế vận hành, rủi ro và mô hình kinh doanh khác biệt này vào một mã ngành duy nhất sẽ không còn phù hợp trong thời đại mở cửa thị trường điện.
Phân tích chi tiết sự tách biệt trong Hệ thống ngành kinh tế mới
Quyết định 36/2025/QĐ-TTg về Hệ thống ngành kinh tế Việt Nam chính thức thể chế hóa sự tách biệt này một cách rõ ràng.
Trước đây, có thể tồn tại sự chồng chéo hoặc mô tả chung chung. Theo hệ thống mới, hai hoạt động này được xếp vào các phân ngành riêng biệt:
- Nhóm ngành cho Sản xuất điện:
+ 35130 - Sản xuất điện. Đây là mã tổng quát.
+ Quan trọng hơn, hệ thống mới chi tiết hóa thành các mã con: Điều này đặc biệt ý nghĩa với năng lượng tái tạo. Dự kiến sẽ có các mã riêng cho sản xuất điện mặt trời, điện gió, thủy điện, nhiệt điện... Việc này giúp nhận diện rõ ràng và có chính sách hỗ trợ đặc thù cho từng loại hình.
- Nhóm ngành cho Phân phối, truyền tải và kinh doanh điện:
+ 35140 - Truyền tải điện.
+ 35150 - Phân phối điện.
+ 35160 - Kinh doanh điện (hoạt động mua bán, bán buôn, bán lẻ điện).
Sự phân tách này cho thấy một tư duy quản lý hiện đại, nơi mỗi khâu trong chuỗi giá trị được nhìn nhận như một lĩnh vực kinh doanh độc lập, với các quy tắc quản lý chuyên biệt.
Lợi ích chiến lược của việc phân tách mã ngành
Việc tách biệt không chỉ là chuyện kỹ thuật, mà mang lại lợi ích thực tế cho cả thị trường và doanh nghiệp:
- Tạo sân chơi minh bạch: Khuyến khích sự tham gia của khu vực tư nhân vào cả sản xuất lẫn phân phối điện, thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh, từ đó nâng cao hiệu quả toàn ngành.
- Xác định rõ rủi ro và cơ chế giá: Rủi ro trong sản xuất điện (biến động giá nhiên liệu, rủi ro thời tiết với điện gió/mặt trời) khác với rủi ro trong phân phối (tổn thất kỹ thuật, quản lý công nợ khách hàng). Việc tách mã tạo điều kiện xây dựng cơ chế giá, cơ chế hỗ trợ phù hợp cho từng khâu.
- Thuận lợi cho công tác quản lý nhà nước: Giúp cơ quan quản lý nắm bắt chính xác cơ cấu, hiệu quả hoạt động của từng phân ngành, làm cơ sở cho hoạch định chính sách vĩ mô.
Hướng dẫn doanh nghiệp: Lựa chọn mã ngành nào cho phù hợp?
Các doanh nghiệp cần căn cứ vào hoạt động cốt lõi tạo ra doanh thu chính để lựa chọn:
- Nếu bạn là chủ đầu tư nhà máy điện (truyền thống hoặc tái tạo): Mã ngành chính của bạn sẽ thuộc nhóm 3513x - Sản xuất điện. Bạn cần xác định cụ thể loại hình sản xuất để chọn mã chi tiết.
- Nếu bạn là công ty kinh doanh điện, mua điện từ nhiều nguồn để bán lại: Mã ngành chính của bạn sẽ là 35160 - Kinh doanh điện.
- Nếu bạn vận hành lưới điện phân phối tại một khu vực: Mã ngành chính sẽ là 35150 - Phân phối điện.
Trường hợp đặc biệt: Một tập đoàn lớn có thể tham gia vào nhiều khâu (vừa sản xuất, vừa phân phối). Khi đó, doanh nghiệp cần đăng ký đa ngành, trong đó xác định rõ đâu là ngành kinh doanh chính, đâu là ngành kinh doanh phụ dựa trên tỷ trọng doanh thu hoặc chiến lược cốt lõi.
Dự báo xu hướng và cơ hội cho doanh nghiệp
Việc tách biệt mã ngành sản xuất và phân phối điện trong hệ thống mới là bước đi chuẩn bị cho những thay đổi lớn hơn:
- Thị trường điện cạnh tranh đầy đủ: Khi thị trường bán lẻ điện cạnh tranh vận hành, các công ty kinh doanh điện (mã 35160) sẽ trỗi dậy, cạnh tranh trong việc cung cấp dịch vụ và giá cả cho người tiêu dùng.
- Điện tái tạo và công nghệ số: Sự chi tiết hóa mã ngành sản xuất điện tái tạo (mặt trời, gió) cùng với sự phát triển của công nghệ lưới điện thông minh sẽ thúc đẩy các mô hình kinh doanh mới như điện mặt trời mái nhà, năng lượng phân tán.
Kết nối với chuyên gia cùng ChatIIP - Định vị chính xác trong ngành năng lượng đang chuyển mình
Việc nắm bắt và ứng dụng chính xác hệ thống mã ngành mới trong lĩnh vực phức tạp và chịu sự quản lý chặt chẽ như ngành điện là thách thức không nhỏ. Một sai lầm trong đăng ký ngành nghề có thể ảnh hưởng đến việc xin cấp phép đầu tư, gia nhập thị trường điện, hay tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi.
Hiểu được điều đó, ChatIIP ra đời như một nền tảng kết nối tri thức chuyên sâu. Chúng tôi tạo điều kiện để doanh nghiệp năng lượng dễ dàng tiếp cận mạng lưới các chuyên gia, luật sư hàng đầu am hiểu sâu sắc về luật năng lượng, chính sách điện và quy trình thị trường. Thông qua ChatIIP, bạn có thể:
- Nhận tư vấn chính xác về việc lựa chọn và đăng ký mã ngành phù hợp với mô hình kinh doanh điện cụ thể của mình.
- Được hỗ trợ tư vấn pháp lý toàn diện cho các dự án năng lượng: từ thủ tục đầu tư, đấu thầu, đàm phán hợp đồng mua bán điện (PPA), đến các quy định về đấu nối lưới.
- Cập nhật và giải mã các chính sách mới, cơ chế giá điện, và xu hướng thị trường điện cạnh tranh.
Ví dụ: Hoạt động sản xuất – phân phối điện có bị tách mã không? Định vị pháp lý trong ngành năng lượng số
Sự tách biệt mã ngành sản xuất và phân phối điện trong QĐ 36/2025 là một tín hiệu rõ ràng về sự vận động của cả một ngành kinh tế trọng điểm. Đối với doanh nghiệp, việc chủ động định vị mình chính xác trong "bản đồ pháp lý" mới này không chỉ là tuân thủ, mà còn là cách thông minh để nắm bắt cơ hội, tối ưu hóa hoạt động và vươn lên dẫn đầu trong kỷ nguyên chuyển đổi năng lượng đầy sôi động.
0 Nhận xét